Gasland.nl
een website over schaliegas
Schaliegas

In het noorden van Nederland wordt gas uit de grond gehaald. Dit gas zit in grote gasvelden en kan met relatief weinig problemen opgepompt worden. Deze gasvoorraden zijn eindig en zullen binnen enkele decennia op raken. Daarom is men op zoek naar alternatieven.

Eén alternatief is schaliegas. Schaliegas zit ook in de grond, maar in tegenstelling tot de gasvelden in het noorden van Nederland zit dit gas niet in grote gasvelden. Schaliegas zit opgesloten in een aardlaag die bestaat uit schalie (kleisteen). Schalie is dus een soort gesteente, en het gas zit tussen dit gesteente opgesloten. Het heeft daarom geen zit om een gat te boren en te pompen; omdat het gas is opgesloten kan het niet opgepompt worden.

Naast schaliegas wordt er ook gesproken over steenkoolgas. Dit is gas dat is opgesloten in een laag steenkool. Op dit moment lijkt het niet mogelijk om steenkoolgas in Nederland op een rendabele wijze te winnen, daarom wordt in deze uitleg alleen over schaliegas gesproken.

Het winnen van schaliegas gebeurt in grofweg vier stappen. Eerst wordt een boorput naar de laag met schaliegas geboord. Vervolgens wordt het schaliegas uit het gesteente bevrijdt door middel van fracken. Als het gas bevrijd is, dan kan het gewonnen worden, en als de put niet meer rendabel is, dan kan het boorgat dichtgemaakt worden en de installatie verwijderd worden.

Boren

Om schaliegas te kunnen winnen, zal er eerst een gat naar het schalie-gesteente geboord moeten worden. Hiervoor is een boorplatform nodig.

Foto van een fracking platform
Figuur 1: Foto van een fracking platform (Daniel Foster, 2013)

Het boorgat loopt door de laag met het grondwater, een stalen buis die met cement is vastgezet moet ervoor zorgen dat de fracking vloeistof, verontreinigingen uit de grond en het gas niet bij het grondwater kunnen komen.

Op een paar duizend meter diepte, ver onder de laag met grondwater, komt de boor aan bij de laag met schaliegas. In deze laag wordt horizontaal verder geboord** om zoveel mogelijk gas uit de schalies te kunnen bevrijden. Het horizontale boorgat wordt, net als de rest van het boorgat, omgeven door een stalen buis. Deze huls is echter poreus. Gaatjes in de huls zorgen ervoor dat de schalies gefrackt kunnen worden en het vrijgekomen gas gewonnen kan worden.

In het rapport 'Aanvullend onderzoek naar mogelijke risico's en gevolgen van de opsporing en winning van schalie- en steenkoolgas in Nederland' uit 2013 dat in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken is gemaakt wordt uitgegaan van een putdiepte van 3500 meter en een horizontale lengte van 2500 meter.

Schematische weergave van boorput voor schaliegas
Figuur 2: Schematische weergave van boorput voor schaliegas (Marijn Hubert, 2013)

* In Nederland is waarschijnlijk schaliesgas te vinden vanaf 3500 meter diepte. In andere landen kan dit veel minder diep zijn.

** Het is niet noodzakelijk om horizontaal door de schalie-laag te boren, maar door horizontaal te boren kan er vanuit één boorput meer gas bereikt worden, waardoor er minder boorputten nodig zijn.

Fracken

Als de put helemaal geboord en verstevigd is, dan wordt deze gevuld met een fracking vloeistof. Deze vloeistof wordt onder een hoge druk gebracht, zodat er scheuren ontstaan in het gesteente rond de boorput. Via deze scheuren kan het gas uit het gesteente ontsnappen. Het breken van het gesteente wordt fracking genoemd.

De fracking vloeistof heeft verschillende functies. Om te beginnen wordt de vloeistof gebruikt om het gesteente onder druk te zetten. Hiervoor is vooral veel vloeistof nodig, en hiervoor wordt de vloeistof gebruikt die het best beschikbaar is: water. Daarnaast moet er iets aan het watere toegevoegd worden om de scheurtjes in het gesteente open te houden als de druk weer verlaagd wordt. Hiervoor wordt een vaste stof aan de vloeistof toegevoegd. Vaak is dat zand, omdat zand ruim voorradig is. Daarnaast worden er nog een aantal andere stoffen in kleinere hoeveelheden aan de fracking vloeistof toegevoegd voor allerlei uiteenlopende redenen, zoals smeermiddel om de wrijving te verminderen of biocide (gif) om de groei van bacteriën te remmen.

Winnen

Nadat de schalies gefrackt zijn en het gas uit het gesteente bevrijd is, kan het gas gewonnen worden. Het is de verwachting dat een bron een jaar of zeven rendabel is, voordat deze opgeruimd wordt. De levenduur van een boorput kan mogelijk opgerekt worden door tussentijds nogmaals te fracken.

Opruimen

Als een put niet meer economisch rendabel is, dan moet deze opgeruimd worden. De Nederlandse wet verplicht de laatste gebruiker van de put om deze netjes en veilig af te sluiten, en om de bodem te saneren indien deze vervuild is. De locatie bij de put moet weer bruikbaar opgeleverd worden.

28 augustus 2013 - 4 september 2013 / Marijn Hubert